La Dua Kongreso Esperantista en Ĝenevo (la 28an de aŭgusto 1906) - Kompleta parolado de L. Zamenhof
Estimataj sinjorinoj kaj sinjoroj! Mi
esperas, ke mi plenumos la deziron de ĉiuj alestantoj, se en la momento de la
malfermo de nia dua kongreso mi esprimos en la nomo de vi ĉiuj mian koran
dankon al la brava Svisa lando por la gastameco, kiun ĝi montris al nia
kongreso, kaj al lia Moŝto la Prezidanto de la Svisa Konfederacio, kiu afable
akceptis antaŭ du monatoj nian delegitaron. Apartan saluton al la urbo Ĝenevo,
kiu jam multajn fojojn glore enskribis sian nomon en la historion de diversaj
gravaj internaciaj aferoj.
Permesu al mi ankaŭ esprimi en la nomo de
vi ĉiuj koran dankon al la organizintoj de la nuna kongreso, al la sindonaj
Svisaj Esperantistoj, kiuj tiel multe kaj senlace laboris en la daŭro de la
pasinta jaro, fondis preskaŭ en ĉiuj urboj de la Svisa lando grupojn
Esperantistajn kaj diligente faris ĉion, kion ili povis, por sukcesa pretigo de
nia kongreso; al la Provizora Centra Organiza Komitato, kiu precipe en la
persono de sia prezidanto tiel energie laboris kaj tiel diligente zorgis pri
ĉiuj preparoj; fine - sed certe ne malplej grave - al tiuj kaŝitaj amikoj, kiuj
per malavara fondo de la Centra Oficejo donis fortikan fundamenton por ĉiuj
plej gravaj laboroj.
Sinjorinoj kaj sinjoroj! Ĉe la malfermo de
nia kongreso vi atendas de mi ian parolon; eble vi atendas de mi ion oficialan,
ion indiferentan, palan kaj senenhavan, kiel estas ordinare la oficialaj
paroloj. Tian parolon mi tamen ne povas doni al vi. Mi ĝenerale ne amas tiajn
parolojn, sed precipe nun, en la nuna jaro, tia senkolora oficiala parolo estus
granda peko de mia flanko. Mi venas el lando, kie nun multaj milionoj da homoj
malfacile batalas por libereco, por la plej elementa homa libereco, por la
rajtoj de homo. Pri tio ĉi mi tamen ne parolus al vi; ĉar se kiel privata homo
ĉiu el vi eble sekvas kun intereso la malfacilan bataladon en la granda
multemiliona lando, tamen kiel Esperantistojn tiu ĉi batalado ne povus vin
tuŝi, kaj nia kongreso havas nenion komunan kun aferoj politikaj. Sed krom la
batalado pure politika, en la dirita lando estas nun farata io, kio nin kiel
Esperantistojn ne povas ne tuŝi: ni vidas en tiu lando kruelan bataladon inter
la gentoj. Tie ne homo de unu lando pro politikaj patrolandaj interesoj atakas
homojn de alia lando - tie la naturaj filoj de sama lando ĵetas sin kiel
kruelaj bestoj kontraŭ la tiel same naturaj filoj de tiu sama lando nur tial,
ĉar ili apartenas al alia gento.
Ĉiutage estingiĝis tie multe da homaj
vivoj per batalado politika, sed multe pli da homaj vivoj estingiĝas tie
ĉiutage per batalado intergenta. Terura estas la stato de aferoj en la
multelingva Kaŭkazo, terura estas la stato en la Okcidenta Rusujo. Malbenita, milfoje
malbenita estu la intergenta malamo! Kiam mi estis ankoraŭ infano, mi, en la
urbo Bielostok, rigardadis kun doloro la reciprokan fremdecon, kiu dividas
inter si la naturajn filojn de sama lando kaj sama urbo. Kaj mi revis tiam, ke
pasos certa nombro da jaroj, kaj ĉio ŝanĝiĝos kaj boniĝos. Kaj pasis efektive
certa nombro da jaroj, kaj anstataŭ miaj belaj sonĝoj mi ekvidis teruran
efektivaĵon: en la stratoj de mia malfeliĉa urbo de naskiĝo sovaĝaj homoj kun
hakiloj kaj feraj stangoj sin ĵetis kiel plej kruelaj bestoj kontraŭ trankvilaj
loĝantoj, kies tuta kulpo konsistis nur en tio, ke ili parolis alian lingvon
kaj havis alian gentan religion, ol tiuj ĉi sovaĝuloj. Pro tio oni frakasis la
kraniojn, kaj elpikis la okulojn al viroj kaj virinoj, kadukaj maljunuloj kaj
senhelpaj infanoj! Mi ne volas rakonti al vi la terurajn detalojn de la bestega
Bielostoka buĉado; al vi kiel al Esperantistoj mi volas nur diri, ke terure
altaj kaj dikaj estas ankoraŭ la interpopolaj muroj, kontraŭ kiuj ni batalas.
Oni scias, ke ne la Rusa gento estas kulpa
en la besta buĉado en Bielostok kaj multaj aliaj urboj, ĉar la Rusa gento
neniam estias kruela kaj sangavida; oni scias, ke ne la Tataroj kaj Armenoj
estas kulpaj en la konstanta buĉado, ĉar ambaŭ gentoj estas gentoj trankvilaj,
ne deziras altrudi al iu sian regadon, kaj la sola, kion ili deziras, estas
nur, ke oni lasu ilin trankvile vivi. Oni scias nun tute klare, ke kulpa estas
aro da abomenindaj krimuloj, kiuj per diversaj kaj plej malnoblaj rimedoj, per
amase dismetataj mensogoj kaj kalumnioj arte kreas teruran malamon inter unuj
gentoj kaj aliaj. Sed ĉu la plej grandaj mensogoj kaj kalumnioj povus doni
tiajn terurajn fruktojn, se la gentoj sin reciproke bone konus, se inter ili ne
starus altaj kaj dikaj muroj, kiuj malpermesas al ili libere komunikiĝadi inter
si kaj vidi, ke la membroj de aliaj gentoj estas tute tiaj samaj homoj, kiel la
membroj de nia gento, ke ilia literaturo ne predikas iajn terurajn krimojn, sed
havas tiun saman etikon kaj tiujn samajn idealojn kiel nia? Rompu, rompu la
murojn inter la popoloj, doni al ili la eblon, libere konatiĝi kaj komunikiĝi
sur neŭtrala fundamento, kaj nur tiam povos malaperi tiaj bestaĵoj, kiujn ni
nun vidas en diversaj lokoj!
Ni ne estas tiel naivaj, kiel pensas pri
ni kelkaj personoj; ni ne kredas, ke neŭtrala fundamento faros el la homoj
anĝelojn; ni scias tre bone, ke la homoj malbonaj ankaŭ poste restos malbonaj;
sed ni kredas, ke komunikiĝado kaj konatiĝado sur neŭtrala fundamento forigos
almenaŭ la grandan amason de tiuj bestaĵoj kaj krimoj, kiuj estas kaŭzataj ne
de malbona volo, sed simple de sinnekonado kaj de devigata sinaltrudado.
Nun, kiam en diversaj lokoj de la mondo la
batalado inter la gentoj fariĝis tiel kruela, ni, Esperantistoj, devas labori
pli energie ol iam. Sed por ke nia laborado estu fruktoporta, ni devas antaŭ
ĉio bone klarigi al ni la internan ideon de la Esperantismo. Ni ĉiuj senkonscie
ofte aludadis tiun ĉi ideon en niaj paroloj kaj verkoj, sed neniam parolis pri
ĝi pli klare. Estas jam tempo, ke ni parolu pli klare kaj precize.
El la deklaracio unuanime akceptita en la
Boulogne'a kongreso, ni ĉiuj scias, kio estas la Esperantismo en rilato
praktika; el tiu ĉi deklaracio ni ankaŭ scias, ke "Esperantisto estas
nomata ĉiu persono, kiu uzas la lingvon Esperanto tute egale, por kiaj celoj li
ĝin uzas". Esperantisto sekve estas ne sole tiu persono, kiu uzas
Esperanton sole kaj ekskluzive por celoj praktikaj; Esperantisto ankaŭ estas
persono, kiu uzas Esperanton, por gajni per ĝi monon; Esperantisto estas
persono, kiu uzas Esperanton nur por amuziĝadi; Esperantisto fine estas eĉ tiu
persono, kiu uzas Esperanton por celoj plej malbonaj kaj malamaj. Sed krom la
flanko praktika, deviga por ĉiuj kaj montrita en la deklaracio, la Esperantismo
havas ankoraŭ alian flankon, ne devigan, sed multe pli gravan, flankon idean.
Tiun ĉi flankon diversaj Esperantistoj povas klarigi al si en la plej diversa
maniero kaj en la plej diversaj gradoj. Tial, por eviti ĉiun malpacon, la
Esperantistoj decidis, lasi al ĉiu plenan liberecon akcepti la internan ideon
de la Esperantismo en tiu formo kaj grado, kiel li mem deziras, aŭ - se li
volas - eĉ tute ne akcepti por la Esperantismo ian ideon. Por demeti de unuj
Esperantistoj ĉian respondecon por la agoj kaj idealoj de aliaj Esperantistoj,
la Bulonja deklaracio precizigis la oficialan, de ĉiuj sendispute akceptitan
esencon de la Esperantismo kaj aldonis la sekvantajn vortojn: "Ĉiu alia
espero aŭ revo, kiun tiu aŭ alia persono ligas kun la Esperantismo, estas lia
afero pure privata, por kiu la Esperantismo ne respondas". Sed bedaŭrinde
la vorton "privata" kelkaj amikoj-Esperantistoj klarigis al si en la
senco de "malpermesata", kaj tiamaniere, anstataŭ konservi por la
interna ideo de la Esperantismo la eblon tute libere disvolviĝi, ili volis tiun
ideon tute mortigi.
Se ni, batalantoj por Esperanto,
propravole donis al la vasta mondo plenan rajton rigardi Esperanton nur de ĝia
flanko praktika kaj uzadi ĝin nur por nia utilo, tio ĉi kompreneble al neniu
donas la rajton postuli, ke ni ĉiuj vidu en Esperanto nur aferon praktikan.
Bedaŭrinde en la lasta tempo inter la Esperantistoj aperis tiaj voĉoj, kiuj
diras: "Esperanto estas nur lingvo; evitu ligi eĉ tute private la
Esperantismon kun ia ideo, ĉar alie oni pensos ke ni ĉiuj havas tiun ideon, kaj
ni malplaĉos al diversaj personoj, kiuj ne amas tiun ideon!" Ho kiaj
vortoj! El la timo, ke ni eble ne plaĉos al tiuj personoj, kiuj mem volas uzi
Esperanton nur por aferoj praktikaj por ili, ni devas ĉiuj elŝiri el nia koro
tiun parton de la Esperantismo, kiu estas la plej grava, la plej sankta, tiun
ideon, kiu estis la ĉefa celo de la afero de Esperanto, kiu estis la stelo, kiu
ĉiam gvidadis ĉiujn batalantojn por Esperanto! Ho, ne, ne, neniam! Kun energia
protesto ni forĵetas tiun ĉi postulon. Se nin, la unuajn batalantojn por
Esperanto, oni devigos, ke ni evitu en nia agado ĉion idean, ni indigne disŝiros
kaj bruligos ĉion, kion ni skribis por Esperanto, ni neniigos kun doloro la
laborojn kaj oferojn de nia tuta vivo, ni forĵetos malproksimen la verdan
stelon, kiu sidas sur nia brusto, kaj ni ekkrios kun abomeno: "Kun tia
Esperanto, kiu devas servi ekskluzive nur al celoj de komerco kaj praktika
utileco, ni volas havi nenion komunan!" Venos iam la tempo, kiam
Esperanto, fariĝinte posedaĵo de la tuta homaro, perdos sian karakteron idean;
tiam ĝi fariĝos jam nur lingvo, oni jam ne batalados por ĝi, oni nur tirados el
ĝi profiton. Sed nun, kiam preskaŭ ĉiuj Esperantistoj estas ankoraŭ ne
profitantoj, sed nur batalantoj, ni ĉiuj konscias tre bone, ke al laborado por
Esperanto instigas nin ne la penso pri praktika utileco, sed nur la penso pri
la sankta, granda kaj grava ideo, kiun lingvo internacia en si enhavas. Tiu ĉi
ideo - vi ĉiuj sentas ĝin tre bone - estas frateco kaj justeco inter ĉiuj
popoloj. Tiu ĉi ideo akompanadis Esperantismon de la unua momento de ĝia
naskiĝo ĝis la nuna tempo. Ĝi instigis la aŭtoron de Esperanto, kiam li estis
ankoraŭ malgranda infano; kiam antaŭ dudek ok jaroj rondeto de junaj
diversgentaj gimnazianoj festis la unuan signon de vivo de la estonta
Esperanto, ili kantis kanton, en kiu post ĉiu strofo estis ripetataj la vortoj:
"malamikeco de la nacioj, falu, falu, jam estas tempo".
Nia himno kantas pri la "nova sento,
kiu venis en la mondon", ĉiuj verkoj, vortoj kaj agoj de la iniciatoro kaj
de la nunaj Esperantistoj ĉiam spiras tute klare tiun saman ideon. Neniam ni
kaŝis nian ideon, neniam povis esti eĉ la plej malgranda dubo pri ĝi, ĉar ĉiu
parolis pri ĝi, kaj sindone laboris. Kial do aliĝis al ni la personoj, kiuj
vidas en Esperanto "nur lingvon"? Kial ili ne timis, ke la mondo
kulpigos ilin pri granda krimo, nome pri la deziro, helpi al iom-post-ioma
unuiĝo de la homaro? Ĉu ili ne vidas, ke iliaj paroloj estas kontraŭaj al iliaj
propraj sentoj kaj ke ili senkonscie revas pri tio sama, pri kio ni revas,
kvankam pro neĝusta timo antaŭ sensencaj atakantoj ili penas tion ĉi nei?
Se mi, la tutan pli bonan parton de mia
vivo memvole pasigis en grandaj suferoj kaj oferoj kaj ne rezervis por mi eĉ
ian rajton de aŭtoreco - ĉu mi faris tion ĉi pro ia praktika utileco? Se la
unuaj Esperantistoj pacience elmetadis sin ne sole al konstanta mokado, sed eĉ
al grandaj oferoj, kaj ekzemple unu malriĉa instruistino longan tempon suferis
malsaton, nur por ke ŝi povu ŝpari iom da mono por la propagando de Esperanto -
ĉu ili ĉiuj faris tion ĉi pro ia praktika utileco?
Se ofte personoj alforĝitaj al la lito de
morto skribadis al mi, ke Esperanto estas la sola konsolo de ilia finiĝanta
vivo, ĉu ili pensis tiam pri ia praktika utileco? Ho, ne, ne, ne! Ĉiuj memoris
nur pri la interna ideo entenata en la Esperantismo; ĉiuj ŝatis Esperanton ne
tial, ke ĝi alproksimigas reciproke la korpojn de la homoj, eĉ ne tial, ke ĝi
alproksimigas la cerbojn de la homoj, sed nur tial, ke ĝi alproksimigas iliajn
korojn.
Vi memoras, kiel forte ni ĉiuj estis
entuziasmigitaj en Bulonjo ĉe l' Maro. Ĉiuj personoj, kiuj partoprenis en la
tiea kongreso, konservis pri ĝi la plej agrablan kaj plej entuziasman memoron
por la tuta vivo, ĉiuj ĝin nomas "la neforgesebla kongreso". Kio do
tiel entuziasmigis la membrojn de la kongreso? Ĉu la amuzoj per si mem? Ne, ĉiu
ja povas havi sur ĉiu paŝo multe pli grandajn amuzojn, aŭskulti teatraĵojn kaj
kantojn multe pli bonajn kaj plenumatajn ne de nespertaj diletantoj, sed de
plej perfektaj specialistoj! Ĉu nin entuziasmigis la granda talento de la
parolantoj? Ne; ni tiajn ne havis en Bulonjo. Ĉu la fakto, ke ni komprenis nin
reciproke? Sed en ĉiu kongreso de samnacianoj ni ja komprenas nin ne malpli
bone, kaj tamen nenio nin entuziasmigas. Ne, vi ĉiuj sentas tre bone, ke nin
entuziasmigis ne la amuzoj per si mem, ne la reciproka sinkomprenado per si
mem, ne la praktika utileco, kiun Esperanto montris, sed la interna ideo de la
Esperantismo, kiun ni ĉiuj sentis en nia koro. Ni sentis, ke komenciĝas la
falado de la muroj inter la popoloj, ni sentis la spiriton de ĉiuhoma frateco.
Ni konsciis tre bone, ke ĝis la fina malapero de la muroj estas ankoraŭ tre kaj
tre malproksime; sed ni sentis, ke ni estas atestantoj de la unua forta ekbato
kontraŭ tiuj muroj; ni sentis, ke antaŭ niaj okuloj flugas ia fantomo de pli
bona estonteco, fantomo ankoraŭ tre nebula, kiu tamen de nun ĉiam pli kaj pli
korpiĝados kaj potenciĝados.
Jes, miaj karaj kunlaborantoj! Por la
indiferenta mondo Esperanto povas esti nur afero de praktika utileco. Ĉiu, kiu
uzas Esperanton aŭ laboras por ĝi, estas Esperantisto, kaj ĉiu Esperantisto
havas plenan rajton vidi en Esperanto nur lingvon simplan, malvarman
internacian kompreniĝilon, similan al la mara signaro, kvankam pli perfektan.
Tiaj Esperantistoj kredeble ne venas al niaj kongresoj aŭ venos al ili nur por
celoj esploraj, praktikaj aŭ por malvarma diskutado pri demandoj pure lingvaj,
pure akademiaj, kaj ili ne partoprenos en nia ĝojo kaj entuziasmo, kiu eble
ŝajnos al ili naiva kaj infana. Sed tiuj Esperantistoj, kiuj apartenas al nia
afero ne per sia kapo, sed per sia koro, tiuj ĉiam sentos kaj ŝatos en
Esperanto antaŭ ĉio ĝian internan ideon; ili ne timos, ke la mondo moke nomas
ilin utopiistoj, kaj la naciaj ŝovinistoj eĉ atakos ilian idealon kvazaŭ
krimon; ili estos fieraj pri tiu nomo de utopiistoj. Ĉiu nia nova kongreso
fortikigos en ili la amon al la interna ideo de la Esperantismo, kaj iom post
iom niaj ĉiujaraj kongresoj fariĝos konstanta festo de la homaro kaj de homa
frateco.
.jpg)
